Iedere maand gebeurt ongeveer hetzelfde.
Een aantal dagen voordat je menstruatie begint, verandert er iets.
Misschien word je sneller geïrriteerd.
Je voelt je emotioneler.
Bent moe.
Hebt gevoelige borsten.
Of wilt het liefst een avond helemaal niets.
Dat kunnen premenstruele klachten zijn.
Maar bij sommige vrouwen gaat het veel verder.
Niet:
Ik ben een beetje emotioneler.
Maar:
Ik herken mezelf een paar dagen per maand bijna niet.
Er kan intense somberheid ontstaan.
Angst.
Woede.
Een gevoel van hopeloosheid.
Ernstige prikkelbaarheid.
Problemen op het werk of in relaties.
En zodra de menstruatie begint, trekt er langzaam weer iets open.
Als dit iedere maand terugkomt, is het belangrijk om niet alleen te denken:
Ik heb gewoon heel erge PMS.
Er bestaat namelijk ook PMDD.
En hoewel PMS en PMDD met dezelfde fase van de menstruatiecyclus samenhangen, zijn ze niet hetzelfde.
Eerst: wat is PMS?
PMS staat voor premenstrueel syndroom.
Bij PMS komen lichamelijke en/of emotionele klachten terug in de periode vóór de menstruatie.
Denk bijvoorbeeld aan:
vermoeidheid.
een opgeblazen gevoel.
gevoelige borsten.
hoofdpijn.
prikkelbaarheid.
stemmingswisselingen.
veranderingen in eetlust.
slechter slapen.
sneller huilen.
In wat is PMS en welke klachten kunnen erbij horen? ga ik uitgebreider in op deze klachten.
Het patroon is belangrijk
Je kunt hoofdpijn hebben vóór je menstruatie zonder PMS te hebben.
Je kunt moe zijn.
Een keer ontzettend chagrijnig worden.
Slecht slapen.
Dat maakt het niet automatisch PMS.
Bij premenstruele klachten is juist het terugkerende verband met de cyclus belangrijk.
De klachten ontstaan vóór de menstruatie en nemen vervolgens weer af.
Wat is PMDD?
PMDD staat voor premenstruele dysfore stoornis.
In het Engels: premenstrual dysphoric disorder.
Bij PMDD staan vooral ernstige emotionele en psychische klachten op de voorgrond.
De klachten treden cyclisch op in de periode vóór de menstruatie en kunnen het dagelijks functioneren sterk beïnvloeden.
Dat is een belangrijk verschil met de veel mildere premenstruele veranderingen die veel vrouwen kennen.
PMDD is niet gewoon ‘een beetje heftige PMS’
Dat wordt soms wel zo uitgelegd.
Alsof er een schaal bestaat:
een beetje PMS.
veel PMS.
heel veel PMS.
PMDD.
Maar daarmee doe je PMDD tekort.
Bij PMDD kunnen de psychische klachten zo sterk zijn dat ze invloed hebben op relaties, werk, sociale contacten en het vermogen om normaal te functioneren.
Welke klachten kunnen bij PMDD voorkomen?
Bij PMDD kunnen verschillende psychische en lichamelijke symptomen voorkomen.
Vooral emotionele veranderingen vallen vaak op.
Bijvoorbeeld:
sterke prikkelbaarheid of boosheid.
plotselinge stemmingswisselingen.
ernstige somberheid.
gevoelens van hopeloosheid.
angst of sterke spanning.
minder interesse in activiteiten die je normaal prettig vindt.
concentratieproblemen.
sterke vermoeidheid.
veranderingen in slaap.
veranderingen in eetlust.
het gevoel overweldigd te zijn.
Daarnaast kunnen lichamelijke premenstruele klachten voorkomen, zoals gevoelige borsten, hoofdpijn, spier- of gewrichtsklachten en een opgeblazen gevoel.
Het verschil zit dus niet alleen in welke klachten je hebt
PMS en PMDD kunnen deels dezelfde symptomen geven.
Prikkelbaarheid kan bij beide voorkomen.
Vermoeidheid ook.
Stemmingswisselingen ook.
Het verschil zit onder andere in de ernst, combinatie, timing en invloed van de klachten op je dagelijks leven.
Misschien helpt dit onderscheid
Bij mildere premenstruele klachten kun je bijvoorbeeld denken:
Ik merk dat ik sneller geïrriteerd ben deze week.
Bij ernstige klachten kan het meer voelen als:
Mijn relatie staat iedere maand een paar dagen volledig onder druk omdat ik mezelf nauwelijks kan reguleren.
Dat is een ander niveau van impact.
Of je denkt niet alleen: ik ben wat somber
Maar:
Alles voelt ineens uitzichtloos.
En een paar dagen later begrijp je bijna niet meer waarom het zo donker voelde.
Dat soort duidelijke cyclische veranderingen verdienen serieuze aandacht.
Juist omdat je je tussen menstruaties door weer goed kunt voelen
Dat kan PMDD verwarrend maken.
Misschien gaat het een groot deel van de maand prima.
Je functioneert.
Werkt.
Zorgt voor je gezin.
Spreekt mensen af.
Voelt jezelf.
En dan komt die periode opnieuw.
Daardoor kun je iedere maand aan jezelf gaan twijfelen
Stel ik me aan?
Waarom kan ik hier niet beter mee omgaan?
Waarom gebeurt dit iedere keer?
Waarom word ik zo’n ander mens?
En zodra het voorbij is, denk je misschien:
Zie je wel, er was eigenlijk niets aan de hand.
Tot de volgende cyclus.
Maar het feit dat klachten verdwijnen maakt ze niet minder echt
Dat vind ik ontzettend belangrijk.
Als je iedere maand een aantal dagen ernstig psychisch lijdt, is het niet geruststellend genoeg dat het daarna weer overgaat.
Het terugkerende patroon is juist relevante informatie.
Je hoeft PMDD niet op te lossen door ‘beter met je cyclus mee te bewegen’
Dat wil ik heel duidelijk zeggen.
Meer rust nemen kan prettig zijn.
Yoga kan fijn zijn.
Een lege agenda kan helpen wanneer je minder energie hebt.
Goed slapen en regelmatig eten zijn belangrijk voor je algemene welzijn.
Maar PMDD is niet simpelweg een teken dat je onvoldoende naar je vrouwelijke cyclus luistert.
Je hebt niet gefaald in vrouw-zijn
Je bent niet onvoldoende verbonden met je baarmoeder.
Niet te veel in je hoofd.
Niet te veel in je ‘mannelijke energie’.
En je hoeft jezelf niet eerst spiritueel te helen voordat je hulp mag zoeken.
PMDD is een serieuze aandoening.
Waarom ontstaat PMDD?
Het is verleidelijk om te zoeken naar één hormoon dat ‘uit balans’ is.
Maar zo eenvoudig ligt het niet.
Bij PMDD lijkt het probleem niet simpelweg te zijn dat iemand te veel of te weinig vrouwelijke hormonen heeft.
Het gaat onder andere om een verhoogde gevoeligheid voor normale hormonale veranderingen gedurende de menstruatiecyclus.
De precieze biologische mechanismen zijn complex.
Dat betekent ook dat een standaard hormoonuitslag niet automatisch vertelt of je PMDD hebt
Je kunt dus niet simpelweg één keer progesteron of oestrogeen laten meten en daarmee PMDD bevestigen of uitsluiten.
Het patroon van klachten gedurende de cyclus speelt een belangrijke rol bij de beoordeling.
Daarom is klachten bijhouden zo waardevol
Als je vermoedt dat je PMDD hebt, kan het helpen om dagelijks bij te houden hoe je je voelt.
Niet alleen op de slechte dagen.
Juist gedurende je hele cyclus.
Waarom ook op goede dagen?
Omdat je dan kunt zien of er werkelijk een cyclisch patroon bestaat.
Bijvoorbeeld:
je voelt je een groot deel van de maand redelijk stabiel.
Na de eisprong beginnen klachten langzaam toe te nemen.
In de laatste week voor de menstruatie worden ze veel sterker.
Na het begin van de menstruatie nemen ze weer af.
Als zo’n patroon zich herhaalt, is dat belangrijke informatie om mee te nemen naar je huisarts.
Houd niet alleen bij: goed of slecht
Maak het iets concreter.
Bijvoorbeeld:
prikkelbaarheid.
somberheid.
angst.
energie.
slaap.
concentratie.
eetlust.
lichamelijke klachten.
En eventueel hoe sterk je klachten je dagelijkse functioneren beïnvloeden.
Dat hoeft geen dagboek van drie pagina’s te worden
Een eenvoudige score kan al helpen.
Bijvoorbeeld van 0 tot 3:
0 — geen last
1 — merkbaar, maar mild
2 — duidelijk aanwezig
3 — ernstig en belemmert mijn dag
Zo kun je na een paar cycli beter terugkijken.
Je geheugen kan je namelijk voor de gek houden
Zeker bij terugkerende stemmingsklachten.
Op een slechte dag voelt het alsof je je altijd zo voelt.
Wanneer je je weer goed voelt, lijkt die donkere periode ineens ver weg.
Daarom kan dagelijkse registratie zoveel duidelijker zijn dan achteraf proberen te reconstrueren hoe je je voelde.
PMS en PMDD zijn ook niet hetzelfde als een depressie
Hoewel er overlap in symptomen kan zijn.
Bij PMDD is het cyclische patroon rondom de menstruatie essentieel.
Een depressie is niet alleen gedurende een specifiek deel van de menstruatiecyclus aanwezig.
Maar dat betekent niet dat iemand niet beide kan hebben.
Hetzelfde geldt voor angstklachten
Misschien heb je gedurende de hele maand angstklachten die vlak voor je menstruatie erger worden.
Dat is iets anders dan klachten die vrijwel uitsluitend in de premenstruele fase ontstaan.
Daarom is professionele beoordeling belangrijk.
Niet alles wat erger wordt voor je menstruatie is automatisch PMDD
Dat onderscheid is belangrijk.
Bestaande psychische klachten kunnen rondom de menstruatie verergeren.
Dan kan het lijken alsof je PMDD hebt, terwijl er mogelijk sprake is van een andere aandoening die premenstrueel sterker naar voren komt.
Dat kun je zelf niet altijd goed uit elkaar houden.
Daarom zou ik niet te snel zelf een diagnose stellen
Herkenning kan ontzettend waardevol zijn.
Misschien lees je voor het eerst over PMDD en denk je:
Dit klinkt precies als wat ik iedere maand ervaar.
Neem die herkenning serieus.
Maar gebruik haar als aanleiding om verder te laten kijken.
Niet als einddiagnose.
Praat met je huisarts
Zeker wanneer je klachten iedere maand terugkomen en je dagelijks leven beïnvloeden.
Neem eventueel je cyclusregistratie mee.
Dat geeft veel concretere informatie dan alleen:
“Ik voel me slecht voor mijn menstruatie.”
Er zijn behandelmogelijkheden
Dat vind ik belangrijk om te benoemen.
Je hoeft niet te denken dat je iedere maand maar moet wachten tot de klachten weer verdwijnen.
Afhankelijk van je situatie kunnen verschillende behandelingen worden besproken.
Welke aanpak passend is, verschilt per persoon en hoort bij een medische beoordeling.
Je hoeft dus niet eerst alle leefstijltips geprobeerd te hebben
Dit zie je veel bij vrouwen.
Eerst:
meer bewegen.
minder suiker.
geen koffie.
supplementen.
mediteren.
ademwerk.
yoga.
cyclusgericht eten.
En als niets genoeg helpt, misschien toch maar naar de huisarts.
Maar bij ernstige klachten mag die volgorde andersom.
Je mag eerder hulp vragen
Je hoeft niet eerst te bewijzen dat je zelf alles hebt geprobeerd.
Wees voorzichtig met online ‘hormoonbalans’-adviezen
Zeker wanneer je vermoedt dat je PMDD hebt.
Er worden online allerlei supplementen, diëten en protocollen aangeboden met grote beloften.
Dat iets natuurlijk is, betekent niet automatisch dat het werkzaam of veilig is.
Supplementen kunnen bovendien bijwerkingen hebben of invloed hebben op medicijnen.
Bespreek behandeling daarom met een gekwalificeerde zorgverlener.
Wat kun je ondertussen zelf doen?
Je algemene gezondheid ondersteunen blijft natuurlijk zinvol.
Voldoende slapen.
Regelmatig eten.
Bewegen op een manier die bij je past.
Alcohol beperken wanneer je merkt dat klachten daardoor verergeren.
Ruimte maken voor herstel.
Maar zie dit als ondersteuning.
Niet als bewijs dat je klachten verdwijnen als jij maar ‘gezond genoeg’ leeft.
Soms helpt het ook om je omgeving te vertellen wat er gebeurt
Vooral wanneer je klachten iedere maand invloed hebben op je relatie.
Niet als vrijbrief.
Wel als context.
Bijvoorbeeld:
“Ik merk dat ik in deze dagen veel sneller overweldigd raak. Ik houd het bij en wil dit met mijn huisarts bespreken. Als ik merk dat het oploopt, heb ik soms even ruimte nodig.”
Dat is iets anders dan:
“Ik heb PMDD, dus je moet alles accepteren wat ik doe.”
Een aandoening kan gedrag verklaren zonder alles goed te praten
Dat onderscheid geldt eigenlijk overal.
Je kunt verantwoordelijkheid nemen voor hoe je met anderen omgaat én erkennen dat je in bepaalde dagen veel meer moeite hebt met reguleren.
Beide kunnen naast elkaar bestaan.
Misschien helpt het om belangrijke gesprekken soms uit te stellen
Niet omdat jouw mening vóór je menstruatie niet geldig is.
Maar omdat een gesprek gemakkelijker kan verlopen wanneer je meer ruimte hebt.
Als iets kan wachten, mag het wachten.
Maar gebruik je cyclus ook niet om jezelf voortdurend het zwijgen op te leggen
“Ik ben premenstrueel, dus ik mag nu niets zeggen.”
Dat hoeft ook niet.
Misschien is iets daadwerkelijk belangrijk.
Schrijf het op.
Kijk er een paar dagen later opnieuw naar.
Is het nog steeds relevant?
Dan verdient het waarschijnlijk een gesprek.
Je gevoel is niet waardeloos omdat hormonen meespelen
Dat geldt bij PMS.
Bij PMDD.
En eigenlijk altijd.
Hormonen kunnen invloed hebben op de intensiteit van je ervaring.
Maar dat betekent niet dat alles wat je voelt verzonnen is.
Tegelijkertijd kan een ernstige stemming je blik tijdelijk kleuren
Juist daarom is steun belangrijk.
Wanneer je midden in een periode van sterke somberheid of hopeloosheid zit, kan het moeilijk zijn om te onthouden:
Dit gevoel verandert weer.
Een partner, vriendin, arts of behandelaar kan helpen om dat patroon mee te dragen.
Je hoeft het niet iedere maand alleen uit te zoeken.
Wat als je gedachten heel donker worden?
Dan wil ik hier niet omheen schrijven.
PMDD kan gepaard gaan met ernstige psychische klachten.
Wanneer je gedachten hebt aan zelfbeschadiging of suïcide, zoek dan direct hulp. Neem contact op met je huisarts of huisartsenpost; bij acuut gevaar bel je 112.
Je hoeft niet te wachten tot je menstruatie begint om te kijken of het gevoel vanzelf verdwijnt.
Cyclisch betekent niet onschuldig
Dat is misschien wel de belangrijkste zin uit deze blog.
Omdat iets iedere maand vanzelf weer afneemt, betekent niet dat je er iedere maand doorheen moet.
En wat als je vooral lichamelijke klachten hebt?
Dan betekent dat niet automatisch PMDD.
Bij PMDD zijn ernstige stemmingsklachten juist een belangrijk onderdeel van het beeld.
Heb je vooral lichamelijke premenstruele klachten, dan kan PMS of iets anders spelen.
Ook daarvoor geldt: wanneer klachten veel invloed hebben, bespreek ze.
Misschien twijfel je omdat je klachten ‘niet ernstig genoeg’ voelen
Je hoeft niet zelf de grens te bepalen.
Je mag ook naar de huisarts met:
“Ik merk iedere maand hetzelfde patroon en ik wil begrijpen wat er gebeurt.”
Dat is een prima reden.
Wat als je hormonale anticonceptie gebruikt?
Hormonale anticonceptie kan je hormonale patroon beïnvloeden en afhankelijk van de methode de eisprong onderdrukken.
Ook kan anticonceptie bij sommige vrouwen invloed hebben op stemming.
Als je klachten begonnen of duidelijk veranderden na het starten, stoppen of wisselen van anticonceptie, bespreek dat dan met je huisarts.
Probeer niet ieder moeilijk gevoel onder PMDD te schuiven
Herkenning kan opluchten.
Eindelijk een woord.
Eindelijk iets dat lijkt te verklaren waarom je je iedere maand zo anders voelt.
Maar jij bent nog steeds meer dan een diagnose.
Je relatieproblemen verdwijnen niet automatisch onder het woord PMDD.
Werkstress ook niet.
Verdriet ook niet.
Je cyclus vindt plaats midden in je echte leven
Daarom moet er altijd naar het geheel gekeken worden.
Wat gebeurt er lichamelijk?
Wat gebeurt er psychisch?
Wat gebeurt er in je leven?
En vooral:
wanneer ontstaan de klachten en wanneer verdwijnen ze?
Misschien heb je jarenlang gedacht dat je gewoon ‘gevoelig’ was
Of moeilijk.
Te emotioneel.
Te wisselvallig.
Misschien heb je jezelf iedere maand beloofd:
Volgende keer reageer ik anders.
En gebeurde het toch opnieuw.
Dan kan het enorm waardevol zijn om te ontdekken dat er mogelijk een terugkerend cyclisch patroon meespeelt.
Niet om jezelf van iedere verantwoordelijkheid vrij te spreken.
Maar om eindelijk op de juiste plek naar hulp te zoeken.
Dat is iets anders dan jezelf fixen
Het is jezelf serieus nemen.
PMS of PMDD: wat is het belangrijkste verschil?
Heel eenvoudig samengevat:
Bij PMS kunnen lichamelijke en emotionele klachten vóór de menstruatie ontstaan.
Bij PMDD zijn vooral de emotionele en psychische klachten ernstiger en kunnen ze het dagelijks functioneren sterk beïnvloeden.
Maar de diagnose kun je niet betrouwbaar stellen op basis van één online checklist.
Het terugkerende patroon over meerdere cycli en een professionele beoordeling zijn belangrijk.
Misschien is je eerste stap daarom niet meer lezen
Maar noteren.
Wanneer voel je je anders?
Wat gebeurt er?
Hoe sterk is het?
Wanneer trekt het weg?
En wanneer je merkt:
Dit beïnvloedt mijn leven echt.
maak dan die afspraak.
Vrouwelijk welzijn betekent niet dat je alles wat cyclisch is moet omarmen
Sommige delen van je cyclus kunnen interessant zijn om te leren kennen.
Misschien zelfs mooi.
Maar pijn en psychisch lijden hoeven niet geromantiseerd.
Je hoeft PMDD niet te zien als je ‘innerlijke winter’.
Je hoeft ernstige somberheid geen spirituele betekenis te geven.
Soms is iets gewoon een klacht waarvoor zorg bestaat.
The Return Method™
Binnen The Return Method™ werken we veel met lichaamsbewustzijn, voelen en het herkennen van patronen.
Maar lichaamsbewustzijn betekent voor mij óók weten waar de grens van zelfonderzoek ligt.
Je kunt leren registreren:
Dit gebeurt iedere maand.
Mijn stemming verandert sterk.
Ik verlies mezelf een paar dagen.
En vervolgens hoeft de volgende stap niet nóg dieper naar binnen.
Soms is de volgende stap naar buiten.
Een gesprek.
Een huisarts.
Professionele ondersteuning.
Je lichaam serieus nemen betekent niet dat jij ieder probleem zelf moet kunnen oplossen.
Soms is het krachtigste wat je kunt herkennen niet wat je zelf moet helen, maar waar je hulp bij mag vragen.
