Je komt thuis na een gewone dag.
Niet eens een uitzonderlijk drukke dag.
Maar zodra je binnenstapt, merk je het.
De televisie staat aan.
Iemand stelt je een vraag.
Je telefoon trilt.
Er ligt iets op het aanrecht.
Er moet nog gekookt worden.
En ineens voelt alles te veel.
Kunnen jullie alsjeblieft even níéts vragen?
Misschien herken je dat.
Je kunt prima functioneren.
Je doet wat nodig is.
Maar ergens gedurende de dag raakt je hoofd vol.
Geluiden worden harder.
Mensen voelen intenser.
Je concentratie wordt slechter.
En dingen waar je normaal nauwelijks op reageert, kunnen ineens ontzettend irritant zijn.
Waarom ben je zo snel overprikkeld?
En misschien nog belangrijker:
ben je werkelijk zo snel overprikkeld, of merk je pas heel laat hoeveel prikkels je al hebt verzameld?
Wat betekent overprikkeld zijn?
Je hersenen krijgen de hele dag informatie binnen.
Geluiden.
Licht.
Beweging.
Gesprekken.
Geurtjes.
Berichten.
Gedachten.
Taken.
Beslissingen.
Emoties.
Je hoeft daar gelukkig niet allemaal bewust aandacht aan te besteden.
Je brein selecteert voortdurend wat belangrijk is en wat grotendeels naar de achtergrond mag.
Maar er zijn momenten waarop de hoeveelheid input groter wordt dan wat je op dat moment prettig kunt verwerken.
Dan kun je je overprikkeld voelen.
Overprikkeling kan voor iedereen anders voelen
De één wordt vooral moe.
De ander kortaf.
Iemand anders wil alleen nog maar weg.
Je kunt bijvoorbeeld merken dat je:
- sneller geïrriteerd raakt;
- moeite krijgt met concentreren;
- behoefte hebt aan stilte;
- geluiden moeilijker verdraagt;
- onrust in je lichaam voelt;
- moeite hebt om beslissingen te nemen;
- het liefst even niemand wilt spreken;
- emotioneler reageert;
- moeite hebt met onverwachte veranderingen.
Soms voelt het vooral alsof je hoofd helemaal vol zit.
Er kan gewoon niets meer bij.
Misschien ben je niet ineens overprikkeld
Dat vind ik een belangrijke.
Want vaak lijkt het alsof één klein ding de overprikkeling veroorzaakt.
Je kind stelt voor de vijfde keer dezelfde vraag.
Je partner begint een verhaal terwijl jij aan het koken bent.
Iemand belt.
De hond blaft.
En je ontploft bijna.
Dan lijkt dat ene geluid of die ene vraag het probleem
Maar meestal begon het daar niet.
Misschien was je dag al om 07.00 uur begonnen.
Je hebt iedereen de deur uit geholpen.
Mail beantwoord.
Gewerkt.
Boodschappen gedaan.
Gesprekken gevoerd.
Verkeer.
Telefoon.
Social media.
Beslissingen.
En dan komt er om 17.30 uur nog één vraag
Die vraag is niet noodzakelijk groot.
Maar je beschikbare ruimte is klein geworden.
Dat is iets anders.
De druppel zegt weinig over hoeveel er al in de emmer zat
Daarom kun je soms zelf verbaasd zijn over je reactie.
Waarom reageer ik hier nou zo heftig op?
Misschien omdat je reactie niet alleen over dat moment gaat.
Je systeem heeft al urenlang informatie verwerkt.
Je kunt goed functioneren en toch veel prikkels binnenkrijgen
Dat maakt overprikkeling soms lastig te herkennen.
Je hoeft namelijk niet zichtbaar gestrest te zijn.
Misschien heb je zelfs een heel productieve dag.
Je krijgt veel gedaan.
Bent sociaal.
Regelt alles.
Tot je thuiskomt
En stilte wilt.
Nu.
Dat betekent niet automatisch dat je niet tegen drukte kunt
Misschien kun je juist heel goed tegen drukte.
Een tijdlang.
De vraag is alleen hoeveel herstel er tegenover staat.
Snel overprikkeld zijn heeft niet alleen met geluid te maken
Bij prikkels denken we vaak aan:
drukke winkelcentra.
feestjes.
fel licht.
harde muziek.
veel mensen.
Maar er zijn veel meer vormen van input.
Ook informatie is een prikkel
WhatsApp.
E-mail.
Instagram.
Nieuws.
Podcasts.
Televisie.
Meldingen.
Ook beslissingen kosten capaciteit
Wat eten we?
Wie haalt de kinderen?
Wanneer moet ik vertrekken?
Wat trek ik aan?
Zal ik daarop reageren?
Wanneer plan ik die afspraak?
En ook sociale interactie vraagt verwerking
Luisteren.
Reageren.
Gezichten lezen.
Gesprekken volgen.
Aanvoelen wanneer je iets kunt zeggen.
Je kunt dus een dag hebben zonder één harde knal en toch volledig vol zitten
Dat is belangrijk om te begrijpen.
Mentale druk telt ook mee
Misschien zit je fysiek rustig achter je laptop.
Maar in je hoofd draaien twintig tabbladen.
Niet letterlijk.
Hoewel waarschijnlijk ook letterlijk.
Je denkt aan wat nog moet gebeuren
Een gesprek van gisteren.
Een afspraak van morgen.
Een mail waarop je nog moet reageren.
Iets rondom de kinderen.
Administratie.
Je lichaam zit op een stoel
Maar je aandacht is overal.
Ook dat kan vermoeiend zijn.
Waarom ben ik zo snel overprikkeld?
Daar is niet één antwoord op.
Hoeveel prikkels je op een bepaald moment aankunt, kan verschillen.
Ook bij dezelfde persoon.
Misschien kun je zaterdag prima door een drukke stad lopen
En is dinsdag het geluid van de afzuigkap al te veel.
Dat hoeft niet tegenstrijdig te zijn.
Je belastbaarheid is niet iedere dag hetzelfde
Denk aan:
hoe je hebt geslapen;
hoe druk de afgelopen dagen waren;
hoeveel zorgen je hebt;
of je gegeten hebt;
hoeveel rustmomenten je hebt gehad;
hoeveel sociale interactie er al is geweest.
Context doet ertoe
Daarom is de vraag niet alleen:
Welke prikkels kan ik niet verdragen?
Maar ook:
Hoe vol zat ik al voordat deze prikkel kwam?
Dat verandert de manier waarop je naar jezelf kijkt
In plaats van:
Waarom kan ik hier niet gewoon tegen?
wordt het:
Wat heb ik vandaag allemaal al verwerkt?
Dat is een veel vriendelijkere én praktischere vraag
Want daar kun je iets mee.
Misschien heb je niet te weinig draagkracht
Misschien heb je te weinig herstel
Dat onderscheid wordt vaak vergeten.
Wanneer je snel overprikkeld bent, kun je denken dat je ‘gevoeliger’ moet worden behandeld.
Maar misschien zit het probleem deels in de verhouding tussen belasting en herstel.
Als iedere dag vol is, heeft je systeem weinig gelegenheid om terug te schakelen
Werk.
Kinderen.
Sport.
Sociale afspraken.
Telefoon.
Huishouden.
En de kleine open ruimtes worden gevuld met scrollen.
Er is bijna voortdurend input
Zelfs op het toilet nemen we onze telefoon mee.
Dat is eigenlijk best bijzonder als je erover nadenkt.
Iedere lege minuut wordt opgevuld
En vervolgens vragen we ons af waarom ons hoofd nooit stil voelt.
Je hoeft niet alle prikkels te vermijden
Dat zou ook niet realistisch zijn.
Je leeft.
Er zijn mensen.
Geluiden.
Werk.
Verantwoordelijkheden.
Het doel is niet om een volledig prikkelvrij bestaan te creëren
Maar misschien wel om meer verschil te maken tussen:
input
en
herstel.
Want rust is óók een onderdeel van verwerking
Je hoeft niet voortdurend iets nieuws binnen te krijgen.
Een wandeling zonder podcast
Tien minuten zonder telefoon.
Autorijden zonder radio.
Even alleen in de keuken.
Het klinkt klein
Omdat het klein is.
Maar juist die kleine lege momenten verdwijnen makkelijk uit ons leven.
Overprikkeling en altijd ‘aan’ staan
Sommige vrouwen omschrijven het niet eens als overprikkeling.
Ze zeggen:
“Ik sta gewoon altijd aan.”
Ook wanneer er niets gebeurt.
Je zit op de bank en denkt aan morgen.
Je ligt in bed en maakt lijstjes.
Je hebt vrij en denkt aan werk.
Je wandelt en luistert ondertussen naar een podcast over hoe je beter moet leven.
Zelfs ontspanning wordt productief
Yoga om flexibeler te worden.
Meditatie om beter te functioneren.
Wandelen om stappen te halen.
Wanneer is iets gewoon niets?
Dat kan een interessante vraag zijn.
In waarom niets doen zo moeilijk kan voelen schreef ik al over hoe ongemakkelijk lege ruimte soms wordt wanneer je gewend bent aan voortdurende activiteit.
Maar juist die ruimte kan belangrijk zijn wanneer je hoofd snel volloopt.
Misschien merk je je overprikkeling pas wanneer je stopt
Ook dat gebeurt.
De hele dag gaat prima.
Je komt thuis.
Gaat zitten.
En ineens:
hoofdpijn.
vermoeidheid.
irritatie.
Dat kan vreemd voelen
Ik had nergens last van.
Misschien had je inderdaad nergens last van.
Of misschien was je vooral bezig.
Zodra de activiteit stopt, wordt beter merkbaar hoe je erbij zit
Dat is niet hetzelfde als zeggen dat alle klachten door stress komen.
Lichamelijke klachten kunnen allerlei oorzaken hebben.
Maar het is wel interessant om te kijken wanneer je iets begint te merken.
Je lichaam geeft vaak eerder kleine signalen
Misschien merk je vóórdat je echt overprikkeld raakt al:
dat je sneller gaat praten;
minder geduld hebt;
je telefoon irritanter vindt;
meer fouten maakt;
minder goed kunt luisteren;
sneller schrikt;
behoefte krijgt om alleen te zijn.
Dat zijn interessante momenten
Want daar zit nog ruimte.
Niet pas wanneer je denkt:
Iedereen moet NU weg.
Maar eerder.
In hoe leer je je grenzen voelen voordat je eroverheen gaat? gaat het precies over dat eerdere moment.
Een grens begint zelden met een explosie.
Meestal was er daarvoor al iets zachters.
Je hoeft niet te wachten tot je volledig overprikkeld bent
Dat is misschien de grootste praktische verandering die je kunt maken.
Eerder reageren.
Je merkt:
Mijn hoofd wordt vol.
Dan hoef je niet direct naar huis.
Maar misschien hoef je ook niet nog drie dingen toe te voegen.
Je kunt een gesprek later voeren.
Je telefoon even wegleggen.
Geen podcast aanzetten.
Een afspraak niet direct na je werk plannen.
Niet spectaculair
Wel effectief in het dagelijks leven.
Overprikkeld door mensen
Misschien herken je vooral dat sociale contacten je kunnen uitputten.
Dat betekent niet automatisch dat je introvert bent of niet van mensen houdt.
Sociale situaties bevatten gewoon veel informatie
Je luistert.
Reageert.
Kijkt.
Schakelt.
Zeker wanneer je veel aandacht hebt voor hoe anderen zich voelen, kan daar nog een laag bovenop komen
Je merkt wie stil is.
Wie zich ongemakkelijk voelt.
Of de sfeer verandert.
Dat kan een kwaliteit zijn
Maar ook vermoeiend.
In waarom je je verantwoordelijk voelt voor anderen schreef ik over hoe makkelijk aandacht voor anderen kan veranderen in verantwoordelijkheid voor anderen.
Je hoeft niet iedere sociale ruimte te managen.
Soms mag je gewoon aanwezig zijn
Zonder ervoor te zorgen dat iedereen het naar zijn zin heeft.
Overprikkeld door geluid
Geluid is voor veel mensen een duidelijke trigger.
Vooral wanneer verschillende geluiden tegelijkertijd plaatsvinden.
Televisie.
Pratende mensen.
Muziek.
Kinderen.
Keukenapparatuur.
Eén geluid kan prima zijn
Vier tegelijk niet.
Dat betekent niet dat je moeilijk doet.
Je brein moet simpelweg meer informatie verwerken.
Wat kan helpen is verrassend simpel
Niet harder proberen om het te verdragen.
Maar één bron weghalen.
Televisie uit tijdens het eten.
Muziek uit terwijl je een gesprek voert.
Meldingen van je telefoon uit.
Even naar een andere ruimte.
We zoeken soms ingewikkelde oplossingen terwijl er letterlijk drie apparaten tegelijkertijd geluid maken
Begin daar.
Je telefoon is waarschijnlijk een grotere prikkelbron dan je denkt
Niet alleen door geluid.
Door verwachting.
Je ziet het scherm oplichten.
Er is iets.
Iemand wil iets.
Misschien is het belangrijk.
Zelfs wanneer je niet kijkt, kan een melding je aandacht al verschuiven
En daarna moet je weer terug naar wat je deed.
Je hoeft je telefoon niet weg te gooien
Maar misschien hoeven ook niet alle apps rechtstreeks toegang tot je aandacht te hebben.
Zet meldingen uit die niets urgents bevatten
Leg je telefoon buiten bereik wanneer je rust wilt.
Niet als digitale detox.
Gewoon omdat je aandacht ook ergens mag blijven.
Snel overprikkeld en hoogsensitief
Wanneer je veel last hebt van prikkels, kom je al snel bij de term hoogsensitiviteit of HSP terecht.
Sommige mensen herkennen zich sterk in dat begrip en ervaren het als behulpzaam om hun gevoeligheid beter te begrijpen.
Maar je hoeft jezelf niet direct een label te geven om je behoefte aan rust serieus te nemen
Je mag merken:
drukte kost mij relatief veel energie.
Dat is al nuttige informatie.
Misschien herken je jezelf wel als hoogsensitief
Dan kan het extra belangrijk voelen om niet alleen te kijken naar hoeveel prikkels je ontvangt, maar ook hoeveel herstelruimte je jezelf geeft.
Want gevoeligheid is niet iets wat je voortdurend hoeft te bestrijden
Je kunt je leven er deels op afstemmen.
Niet door alles te vermijden
Wel door rekening te houden met jezelf.
Plan niet automatisch alles achter elkaar
Dit is misschien één van de meest praktische dingen.
Als je weet dat een drukke afspraak veel van je vraagt, hoeft er niet altijd iets direct achteraan.
Laat ruimte tussen dingen
Een halfuur.
Een uur.
Een avond.
We plannen vaak activiteiten
Maar geen herstel.
En vervolgens moet herstel plaatsvinden in de restjes tijd die toevallig overblijven.
Meestal blijven er weinig restjes over
Dus misschien mag herstel óók in de agenda.
Niet iedere vrije plek hoeft gevuld
Dat kan wennen.
Zeker wanneer je agenda een soort bewijs is geworden dat je je tijd goed gebruikt
Maar witruimte is niet automatisch verloren tijd.
Het kan precies zijn waardoor de rest beter voelt.
Yoga bij overprikkeling
Yoga kan een manier zijn om aandacht terug te brengen naar je lichaam, zeker wanneer je dag vooral uit denken, schakelen en reageren heeft bestaan.
Maar niet iedere yogavorm voelt op ieder moment prettig.
Wanneer je al helemaal vol zit, kan een intensieve les met harde muziek en veel instructies juist nóg meer input geven.
Misschien past een rustige vorm dan beter.
Yin.
Slow Flow.
Rustige beweging.
Niet omdat rustige yoga altijd beter is.
Maar omdat je kunt kijken wat je op dat moment nodig hebt.
In yoga om uit je hoofd en in je lichaam te komen lees je meer over hoe yoga kan helpen om de aandacht weer bij lichamelijke ervaring te brengen.
Ademwerk bij een vol hoofd
Ook ademwerk kan een ingang zijn om bewust te merken hoe je erbij zit.
Soms hoeft dat helemaal niet intensief.
Alleen al een paar minuten aandacht voor je adem kan zichtbaar maken:
hoe snel je ademt;
of je adem hoog zit;
of je veel spanning vasthoudt;
of je überhaupt ruimte voelt om even niets anders te doen.
Je hoeft je adem niet perfect te maken
Je hoeft niet direct een techniek toe te passen.
Eerst waarnemen.
In wat doet ademwerk met je lichaam? lees je daar meer over.
Niet iedere overprikkeling kun je wegademen
Ook dat vind ik belangrijk om te zeggen.
Als je agenda structureel te vol is, lost een ademhalingsoefening die agenda niet op.
Als je iedere dag tien uur achter een scherm zit, helpt alleen mediteren misschien niet voldoende.
Als je continu bereikbaar bent, is nóg beter leren ontspannen niet altijd de hele oplossing.
Soms moet de hoeveelheid input werkelijk omlaag
Dat is minder aantrekkelijk dan een snelle hack.
Maar vaak wel logisch.
Je hoeft jezelf niet beter te leren verdragen in een leven dat structureel te vol zit
Misschien mag het leven zelf ook aangepast worden.
Kijk eens naar je week
Niet alleen naar wat moet verdwijnen.
Maar naar de opeenvolging.
Waar zitten drie drukke dingen achter elkaar?
Waar heb je nooit een avond zonder afspraak?
Waar begin je ’s ochtends direct met je telefoon?
Waar vul je ieder rustig moment met input?
Misschien hoeft er niet veel te veranderen
Eén lege avond kan verschil maken.
Een halfuur zonder telefoon.
Geen boodschappen na een lange werkdag.
Kleine marges
Daarmee maak je ruimte.
Overprikkeling en grenzen
Soms is overprikkeling ook een grensprobleem.
Niet altijd.
Maar soms.
Je blijft langer dan je wilt.
Zegt vaker ja dan je ruimte hebt.
Bent altijd bereikbaar.
Laat mensen bellen wanneer het hen uitkomt.
Daardoor komen er niet alleen externe prikkels binnen
Je geeft ook weinig bescherming aan je eigen aandacht.
Een grens kan dan heel praktisch zijn
Na 21.00 uur beantwoord ik geen werkberichten.
Ik plan niet meer dan één sociale afspraak in het weekend.
Ik wil eerst thuis eten voordat ik ergens naartoe ga.
Niet omdat iedereen dat zo zou moeten doen
Maar omdat jij ontdekt wat werkt.
Een grens is niet universeel
Het is persoonlijk.
Misschien kan je vriendin drie avonden achter elkaar uit eten en vindt ze het heerlijk
En wil jij na één avond niemand meer zien.
Prima.
Je hoeft je belastbaarheid niet te vergelijken
Dat levert zelden iets nuttigs op.
De vraag is niet:
Waarom kan zij dit wel?
De vraag is:
Wat werkt voor mij?
Dichter bij jezelf komen helpt je overprikkeling eerder herkennen
In hoe kom je weer dichter bij jezelf? schreef ik over jezelf opnieuw meenemen in je dagelijkse keuzes.
Dat is ook hier relevant.
Wanneer je aandacht de hele dag buiten jezelf ligt, merk je pas laat wat er vanbinnen gebeurt.
Dus breng hem af en toe terug.
Niet urenlang.
Tien seconden.
Hoe vol zit ik?
Heb ik nog ruimte?
Wil ik dit erbij?
Die vragen kunnen voorkomen dat je pas luistert wanneer alles te veel is.
Wat kun je doen als je nu overprikkeld bent?
Maak het niet ingewikkeld.
Verminder eerst input.
Minder geluid.
Minder scherm.
Minder gesprekken.
Geen extra informatie.
Misschien helpt:
een rustige ruimte;
even naar buiten;
je telefoon wegleggen;
rustig bewegen;
douchen;
een eenvoudige maaltijd;
eerder naar bed.
Je hoeft van herstel geen prestatie te maken
Je hoeft niet de perfecte avondroutine uit te voeren.
Misschien wil je lichaam gewoon dat iedereen even stil is
Dat is toegestaan.
Wat als je heel vaak overprikkeld bent?
Als je merkt dat overprikkeling nieuw is, heel sterk toeneemt, je dagelijks functioneren belemmert of samengaat met andere lichamelijke of psychische klachten, bespreek dit dan met je huisarts.
Er kunnen veel verschillende factoren meespelen en het is niet verstandig om alles automatisch toe te schrijven aan stress, gevoeligheid of een druk leven.
Je hoeft zelf niet eerst uit te zoeken wat de oorzaak is
Dat is precies waar professionele hulp voor is.
Maar wanneer je vooral merkt dat je leven vol is?
Begin dan eens niet met de vraag:
Hoe kan ik meer aan?
Dat is onze automatische reactie.
Beter plannen.
Meer focus.
Beter ontspannen.
Misschien is de interessantere vraag:
Waarom moet er eigenlijk zoveel in?
Niet alles wat in je agenda past, past ook in jou
Die twee zijn niet hetzelfde.
Je kunt technisch gezien nog een afspraak plannen.
Maar wil je dat?
Je kunt ’s avonds nog werken.
Maar wat gebeurt er daarna?
Capaciteit is meer dan beschikbare tijd
Het gaat ook over aandacht.
Energie.
Herstel.
Je hoeft niet ieder vrij uur maximaal te benutten
Misschien is dat precies hoe je voorkomt dat ieder geluid uiteindelijk te veel wordt.
Een eenvoudige oefening voor de komende week
Geef je prikkelniveau drie keer per dag een cijfer van 0 tot 10.
Niet obsessief.
Gewoon even.
0 betekent:
ik voel veel ruimte.
10 betekent:
niets meer tegen me zeggen.
Kijk vervolgens wat eraan voorafging.
Niet om jezelf te diagnosticeren.
Maar om patronen te ontdekken.
Misschien merk je dat je na online vergaderingen sneller vol zit.
Na een drukke ochtend.
Na boodschappen.
Na lang scrollen.
Of juist wanneer je te weinig hebt gegeten of slecht hebt geslapen.
Dat geeft je informatie
En met informatie kun je eerder keuzes maken.
Wacht niet tot 9
Misschien is 6 het interessante moment.
Daar kun je nog zeggen:
ik zet de muziek uit.
ik ga tien minuten alleen zitten.
ik laat dit tot morgen.
Dat is veel makkelijker dan proberen jezelf terug te brengen wanneer je al op 10 zit.
Je hoeft niet minder gevoelig te worden
Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste boodschap.
Misschien hoef je niet te leren hoe je meer geluid, meer mensen, meer werk en meer input kunt verdragen.
Misschien mag je beter leren herkennen hoeveel genoeg is.
Niet als beperking.
Als zelfkennis.
The Return Method™
Binnen The Return Method™ gaat terugkeren naar je lichaam niet over jezelf afsluiten van de wereld.
Het gaat ook niet over een perfect gereguleerd zenuwstelsel waarin je nooit meer geïrriteerd, moe of overprikkeld raakt.
Dat zou een nogal onrealistisch doel zijn.
Het begint veel eenvoudiger.
Eerder merken.
Binnen Inner Guru leer je aandacht geven aan de signalen die vaak al aanwezig zijn voordat je hoofd zegt:
Het is me te veel.
Binnen Heart’s Wild Honesty mag je vervolgens eerlijk zijn over wat je nodig hebt.
Misschien is dat geen diep inzicht.
Misschien is het:
Ik wil vanavond niemand meer spreken.
Of:
Ik wil hier weg.
Of:
Ik heb stilte nodig.
En binnen Inner Union hoef je jezelf daar niet voor te veroordelen.
Je hoeft niet degene te zijn die altijd alles aankan.
Misschien gaat omgaan met overprikkeling uiteindelijk niet over minder voelen.
Maar over eerder luisteren.
Je bent misschien niet te gevoelig voor de wereld. Misschien heb je alleen te lang geprobeerd om alles wat binnenkomt te blijven dragen zonder voldoende ruimte te maken om weer leeg te worden.
