Misschien ken je je cyclus vooral aan één moment.
Je menstruatie.
De dagen waarop je bloedt.
Maar je menstruatie is eigenlijk maar één onderdeel van een proces dat de hele maand doorgaat.
Hormonen veranderen.
In je eierstokken ontwikkelt zich een eicel.
Het baarmoederslijmvlies wordt opgebouwd.
Er vindt mogelijk een eisprong plaats.
En wanneer er geen zwangerschap ontstaat, begint het proces opnieuw.
Dat noemen we de menstruatiecyclus.
En hoewel online vaak heel precies wordt verteld hoe je je in iedere fase zou moeten voelen, werkt het echte lichaam gelukkig iets minder netjes.
Niet iedere vrouw voelt haar cyclus duidelijk.
Niet iedere maand voelt hetzelfde.
En je hoeft ook niet ineens je hele agenda af te stemmen op vier hormonale fases.
Maar begrijpen wat er lichamelijk gebeurt, kan wel helpen om je eigen lichaam iets beter te leren kennen.
Wat is de menstruatiecyclus?
De menstruatiecyclus loopt van de eerste dag van je menstruatie tot de dag vóór je volgende menstruatie.
Dag één van je bloeding is dus dag één van een nieuwe cyclus.
Een cyclus wordt vaak voorgesteld als precies 28 dagen, maar dat is vooral een gemiddelde. Cycli kunnen korter of langer zijn. Volgens de NHS vallen regelmatige cycli van ongeveer 21 tot 35 dagen bij volwassenen doorgaans binnen de normale variatie.
Je lichaam doorloopt in die periode verschillende hormonale veranderingen.
Vaak worden vier onderdelen genoemd:
- menstruatie
- folliculaire fase
- ovulatie
- luteale fase
Biologisch gezien overlappen sommige daarvan. De menstruatie vindt bijvoorbeeld plaats aan het begin van de folliculaire fase. Toch is de indeling in vier fases handig om te begrijpen wat er gebeurt.
Fase 1 — De menstruatie
De meest zichtbare fase.
Je wordt ongesteld.
Wanneer er geen zwangerschap is ontstaan, dalen de niveaus van onder andere oestrogeen en progesteron.
Het baarmoederslijmvlies dat tijdens de vorige cyclus is opgebouwd, wordt afgestoten.
Dat veroorzaakt je menstruatiebloeding.
Een menstruatie duurt niet bij iedereen even lang. Een paar dagen verschil is heel normaal.
Wat kun je tijdens je menstruatie merken?
Dat verschilt enorm.
De één voelt zich bijna hetzelfde als op andere dagen.
De ander merkt duidelijk:
meer vermoeidheid.
buik- of rugpijn.
hoofdpijn.
een opgeblazen gevoel.
meer behoefte aan rust.
verandering in stoelgang.
gevoelige borsten.
Of simpelweg:
Laat mij vandaag gewoon even met rust.
Niet iedere vrouw heeft klachten en ook binnen jouw eigen cyclus kan het per maand verschillen.
Je hoeft tijdens je menstruatie niet automatisch rustig aan te doen
Dit vind ik belangrijk om erbij te zeggen.
Online wordt de menstruatiefase nogal eens neergezet als een periode waarin iedere vrouw naar binnen zou moeten keren.
Rust.
Reflecteren.
Niet te veel doen.
Dat kan heerlijk zijn als je daar behoefte aan hebt.
Maar je hoeft je niet zo te voelen.
Misschien heb jij op dag twee juist veel energie.
Dan hoef je jezelf niet op de bank te zetten omdat een cyclusmodel zegt dat dit je ‘winterfase’ is.
Je lichaam is geen schema.
Misschien is een betere vraag:
Hoe voel ik me vandaag?
Niet:
Hoe hoor ik me te voelen omdat ik ongesteld ben?
Daar zit een groot verschil tussen.
Fase 2 — De folliculaire fase
De folliculaire fase begint eigenlijk al op de eerste dag van je menstruatie en loopt door tot aan de eisprong.
In deze fase geeft de hypofyse onder andere FSH — follikelstimulerend hormoon — af.
Daardoor beginnen in de eierstokken follikels te groeien.
Een follikel is een klein blaasje waarin een onrijpe eicel zit.
Meestal wordt één follikel dominant.
Daarin rijpt de eicel verder.
Tegelijkertijd stijgt onder andere het oestrogeengehalte en wordt het baarmoederslijmvlies opnieuw opgebouwd.
De folliculaire fase verschilt behoorlijk in lengte
Dat is interessant.
Veel mensen denken dat iedere fase een vast aantal dagen duurt.
Maar vooral de folliculaire fase kan variëren.
Daardoor kan de ene cyclus langer zijn dan de andere.
De eisprong hoeft dus helemaal niet standaard op dag veertien plaats te vinden.
Dag veertien is vooral een voorbeeld dat past bij een cyclus van ongeveer 28 dagen.
Wat kun je in deze fase merken?
Sommige vrouwen ervaren na hun menstruatie geleidelijk wat meer energie.
Maar daar zit veel individuele variatie in.
Je stemming en energieniveau worden namelijk niet alleen bepaald door je menstruatiehormonen.
Ook slaap, stress, voeding, gezondheid, werk, beweging en gewoon wat er in je leven gebeurt spelen mee.
Daarom vind ik uitspraken als:
“In je folliculaire fase ben je creatief, sociaal en vol ideeën”
te absoluut.
Misschien wel.
Misschien ook totaal niet.
Je hormonen zijn invloedrijk, maar niet je hele persoonlijkheid
Dat vind ik een belangrijk onderscheid.
Je bent niet vier verschillende vrouwen die iedere maand exact hetzelfde patroon doorlopen.
Er veranderen biologische processen.
Maar hoe jij dat ervaart, verschilt.
Fase 3 — De ovulatie
Tijdens de ovulatie wordt een rijpe eicel vanuit de eierstok vrijgegeven.
Voorafgaand daaraan stijgt oestrogeen. Dat draagt bij aan een plotselinge stijging van LH — luteïniserend hormoon.
Die LH-piek zet de eisprong in gang.
De vrijgekomen eicel komt vervolgens in de eileider terecht.
Wanneer vindt de eisprong plaats?
Niet noodzakelijk op dag veertien.
Dat wordt vaak verkeerd begrepen.
Bij een cyclus van 28 dagen kan de eisprong ongeveer rond het midden van de cyclus plaatsvinden, maar het precieze moment verschilt per persoon en per cyclus.
Volgens de NHS vindt ovulatie bij veel vrouwen ongeveer 10 tot 16 dagen vóór de volgende menstruatie plaats.
Als jouw cyclus langer is, kan je eisprong dus ook later plaatsvinden.
Kun je merken dat je ovuleert?
Sommige vrouwen wel.
Andere helemaal niet.
Rond de eisprong kan het baarmoederhalsslijm bijvoorbeeld helderder, gladder en rekbaarder worden.
Sommige vrouwen voelen lichte pijn of een trekkend gevoel aan één kant van de onderbuik.
Ook veranderingen in libido kunnen voorkomen.
Maar het ontbreken van zulke signalen betekent niet automatisch dat je niet ovuleert.
Vruchtbaarheid ligt rondom deze fase
Als zwangerschap mogelijk is, is dit relevant.
Zaadcellen kunnen meerdere dagen in het vrouwelijke voortplantingsstelsel overleven. Daardoor begint het vruchtbare venster al vóór het moment waarop de eicel daadwerkelijk vrijkomt.
Wil je juist zwangerschap voorkomen, dan is alleen tellen op basis van een gemiddelde cyclus niet betrouwbaar genoeg als anticonceptiemethode.
En nee, je hoeft tijdens je ovulatie niet ineens onweerstaanbaar te zijn
Ook zo’n verhaal dat gemakkelijk ontstaat rondom vrouwelijke cycli.
Ovulatie wordt soms beschreven alsof iedere vrouw dan:
sexy.
extraverter.
socialer.
krachtiger.
seksueel actiever.
en stralender zou moeten zijn.
Hormonen kunnen invloed hebben op libido, stemming en lichamelijke ervaring.
Maar er bestaat geen verplicht ovulatiegevoel.
Misschien voel jij niets bijzonders.
Ook goed.
Fase 4 — De luteale fase
Na de eisprong begint de luteale fase.
De follikel waaruit de eicel is vrijgekomen verandert in het corpus luteum, oftewel het gele lichaam.
Dat produceert onder andere progesteron.
Progesteron helpt het baarmoederslijmvlies geschikt te houden voor een eventuele innesteling.
Wanneer er geen zwangerschap ontstaat, verdwijnt het corpus luteum uiteindelijk.
Oestrogeen en progesteron dalen.
Het baarmoederslijmvlies wordt afgestoten.
En een nieuwe menstruatie begint.
De luteale fase is meestal stabieler dan de folliculaire fase
De lengte kan nog steeds verschillen, maar deze fase is bij veel vrouwen minder variabel dan de eerste helft van de cyclus.
Cleveland Clinic beschrijft een gemiddelde luteale fase van ongeveer 12 tot 14 dagen, waarbij variatie mogelijk is.
Wat kun je in deze fase merken?
Vooral in de dagen voorafgaand aan de menstruatie kunnen sommige vrouwen veranderingen ervaren.
Bijvoorbeeld:
gevoeliger borsten.
een opgeblazen gevoel.
veranderingen in eetlust.
meer prikkelbaarheid.
vermoeidheid.
stemmingsveranderingen.
huidveranderingen.
Sommige vrouwen merken daar nauwelijks iets van.
Bij anderen zijn de klachten veel duidelijker.
Dat betekent niet automatisch dat alles “je hormonen” is
Je kent die grap waarschijnlijk wel.
Een vrouw is boos.
“Zeker ongesteld?”
Alsof iedere emotie rond haar menstruatie daardoor irrelevant wordt.
Zo werkt het natuurlijk niet.
Je kunt vlak voor je menstruatie prikkelbaarder zijn én een legitieme reden hebben om boos te zijn.
Hormonen kunnen invloed hebben op hoe je je voelt.
Ze maken je ervaring niet automatisch minder echt.
PMS ontstaat in de luteale fase
Bij PMS komen lichamelijke en/of emotionele klachten terug in de periode voor de menstruatie en nemen ze meestal weer af wanneer de menstruatie begint.
Niet iedere verandering vóór je menstruatie betekent meteen dat je PMS hebt.
Daar kom ik in een aparte blog uitgebreider op terug.
Dus eigenlijk bestaat je cyclus niet uit vier perfect afgebakende vakjes
Dat is misschien het belangrijkste om te onthouden.
De vier fases maken het proces begrijpelijk.
Maar je lichaam denkt niet:
Vandaag is folliculaire dag acht, dus nu moet Fabienne zin krijgen om een nieuw project te starten.
De fases lopen biologisch in elkaar over.
Hormoonspiegels stijgen en dalen geleidelijk.
En ondertussen leef jij ook nog gewoon een leven.
Je energie wordt door veel meer beïnvloed
Hoe laat ging je naar bed?
Heb je kinderen die je drie keer wakker maakten?
Is het druk op je werk?
Heb je verdriet?
Ben je verliefd?
Heb je gegeten?
Ben je ziek geweest?
Heb je vakantie?
Hoe oud ben je?
Gebruik je hormonale anticonceptie?
Al die dingen kunnen verschil maken.
Daarom zou ik je cyclus niet gebruiken als voorschrift
Wel als mogelijke bron van informatie.
Je kunt bijvoorbeeld een paar maanden bijhouden:
wanneer je menstruatie begint.
hoe lang je bloeding duurt.
hoe je energie ongeveer voelt.
of je pijn hebt.
hoe je slaapt.
of er bepaalde klachten terugkomen.
Niet omdat iedere vrouw haar cyclus moet tracken.
Maar omdat patronen soms pas zichtbaar worden wanneer je niet alleen naar één maand kijkt.
Misschien ontdek je iets
Dat je in de dagen vóór je menstruatie sneller overprikkeld bent.
Dat je juist tijdens je menstruatie behoefte hebt aan beweging.
Dat je libido rond een bepaald moment vaker verandert.
Dat je helemaal geen herkenbaar patroon hebt.
Ook dat laatste is informatie.
Je hoeft niet cyclisch te leven om vrouwelijk te zijn
Deze wil ik er echt bij zetten.
Want vrouwelijke energie wordt soms bijna gekoppeld aan een ideaal waarin je volledig volgens je cyclus zou moeten leven.
Je agenda aanpassen.
Andere workouts doen.
Bepaalde voeding eten.
In iedere fase andere werkzaamheden plannen.
Dat kan voor sommige vrouwen prettig zijn.
Maar het is geen voorwaarde voor vrouwelijk welzijn.
Je mag je cyclus kennen zonder hem te laten bepalen wat je doet
Misschien heb je een belangrijke presentatie in je luteale fase.
Dan kun je niet tegen je werkgever zeggen:
“Sorry, ik zit in mijn innerlijke herfst.”
En misschien hoeft dat ook helemaal niet.
Je kunt rekening houden met jezelf zonder je leven volledig rondom je cyclus te organiseren.
Soms helpt alleen al weten waar je ongeveer zit
Niet om gedrag goed te praten.
Maar om iets meer context te hebben.
Ah, mijn menstruatie komt waarschijnlijk over een paar dagen. Misschien verklaart dat waarom mijn borsten zo gevoelig zijn.
Dat is iets anders dan:
Ik ben nu in deze fase, dus ik kan vandaag niets.
Je cyclus is informatie. Geen identiteit.
Net zoals een emotie informatie kan zijn.
Een lichamelijke sensatie.
Een verlangen.
Een grens.
Je hoeft niets daarvan te negeren.
Maar je hoeft het ook niet de leiding over je hele leven te geven.
Wat als je cyclus onregelmatig is?
Dan wordt het natuurlijk moeilijker om precies te weten in welke fase je zit.
Een onregelmatige cyclus kan allerlei oorzaken hebben.
Stress kan bijvoorbeeld invloed hebben, maar ook hormonale veranderingen, bepaalde medische aandoeningen, veranderingen in gewicht, intensieve training, medicatie en levensfase kunnen meespelen.
Daarom is het verstandig veranderingen niet automatisch zelf aan één oorzaak toe te schrijven.
Ook hormonale anticonceptie verandert het verhaal
Gebruik je bijvoorbeeld de combinatiepil, hormoonring, hormoonpleister of andere hormonale anticonceptie, dan werkt je cyclus anders dan een natuurlijke ovulatoire cyclus.
Sommige middelen onderdrukken de eisprong.
Een bloeding tijdens een stopweek is dan ook niet hetzelfde proces als een natuurlijke menstruatie.
Dat betekent niet dat je niets aan lichaamsbewustzijn hebt.
Maar het bekende vierfasenmodel is dan niet één-op-één toepasbaar.
Wanneer is het verstandig om medisch advies te vragen?
Je hoeft niet voor iedere cyclusverandering meteen ongerust te zijn.
Maar laat je beoordelen wanneer je bijvoorbeeld:
heel hevige menstruaties hebt.
veel of nieuwe pijn ervaart.
tussen menstruaties door bloedt.
plotseling duidelijk onregelmatig wordt terwijl je eerder regelmatig was.
langdurig niet menstrueert zonder bekende reden.
of je simpelweg zorgen maakt over veranderingen in je cyclus.
Je hoeft niet zelf uit te zoeken of iets ‘normaal genoeg’ is voordat je hulp vraagt.
Je lichaam leren kennen hoeft niet te betekenen dat je alles zelf moet verklaren
Dat vind ik een belangrijke vorm van lichaamsbewustzijn.
Niet:
Ik moet precies begrijpen wat mijn lichaam bedoelt.
Maar soms:
Dit is anders dan normaal voor mij. Ik wil het laten checken.
Ook dat is luisteren.
Hoe kun je meer contact krijgen met je eigen cyclus?
Niet door een universele tabel uit je hoofd te leren.
Wel door nieuwsgierig te worden naar jouw eigen patroon.
Begin bijvoorbeeld alleen met de eerste dag van je menstruatie bijhouden.
Meer hoeft niet.
Na een paar maanden zie je vanzelf ongeveer hoe lang jouw cyclus meestal duurt.
Daarna kun je eventueel een paar dingen noteren
Niet twintig.
Bijvoorbeeld:
Energie
Laag, gemiddeld, hoog.
Lichamelijk
Pijn, borsten, hoofdpijn, opgeblazen gevoel.
Stemming
Geen uitgebreide analyse. Gewoon wat opvalt.
Verlangen
Heb je behoefte aan mensen, stilte, bewegen, aanraking, seks, alleen zijn?
Dan ontstaat misschien langzaam jouw eigen kaart.
En die hoeft niet op die van iemand anders te lijken
Misschien voel jij je fantastisch tijdens je menstruatie.
Misschien heb je rond de eisprong helemaal geen hogere energie.
Misschien merk je vooral iets in de laatste drie dagen van je cyclus.
Misschien veranderen patronen door de jaren heen.
Allemaal mogelijk.
Je bent geen cyclusgrafiek
Je bent een mens.
Je lichaam verandert.
Je leven verandert.
Je behoeften veranderen.
En misschien is cyclusbewustzijn uiteindelijk niet weten:
Wat hoort een vrouw in fase drie te voelen?
Maar eerder:
Wat merk ik bij mezelf, zonder vooraf te bepalen wat ik zou moeten merken?
Vrouwelijk welzijn gaat voor mij daarom niet over leven volgens vier fases
Het gaat over meer nuance.
Je lichaam serieus nemen.
Zonder ieder signaal groot te maken.
Weten wat er biologisch ongeveer gebeurt.
Zonder je hele persoonlijkheid aan hormonen toe te schrijven.
En leren luisteren.
Niet omdat je lichaam altijd het antwoord heeft.
Maar omdat het ook onderdeel is van jou.
Misschien heb je jarenlang vooral vanuit je hoofd geleefd
Agenda.
Taken.
Deadlines.
Wat anderen nodig hebben.
Wat vandaag moet.
Dan kan het heel eenvoudig zijn om eens iets anders toe te voegen:
Waar ben ik eigenlijk in mijn cyclus?
Niet zodat je agenda ineens anders moet.
Gewoon als extra informatie.
The Return Method™
Binnen The Return Method™ werken we niet met het idee dat je jezelf volledig moet organiseren volgens je menstruatiecyclus.
Wel met het herstellen van contact met je lichaam.
Binnen Inner Guru en Awaken Your Womb gaat het onder andere over registreren.
Voelen.
Opmerken.
Zonder ieder signaal onmiddellijk te veranderen in een opdracht.
Misschien ontdek je daardoor ook meer over je cyclus.
Wanneer je behoefte aan rust verandert.
Wanneer je lichaam anders aanvoelt.
Wanneer verlangen sterker of juist stiller wordt.
Maar het doel is niet dat je de ‘perfect cyclische vrouw’ wordt.
Die bestaat niet.
Het gaat erom dat je jouw lichaam iets minder behandelt als iets dat gewoon mee moet doen met je agenda — en iets vaker als een deel van jezelf waar je ook naar mag luisteren.
